InfoNu.nl > Recensies… > Kunst en cultuur > Boekrecensie: Het zijn net mensen - Joris Luyendijk

Boekrecensie: Het zijn net mensen - Joris Luyendijk

Oud Midden-Oosten correspondent Joris Luyendijk heeft in 2006 een boek (Het zijn net mensen) uitgebracht dat handelt over de verslaggeving in het Midden-Oosten, wat volgens hem onmogelijk objectief kan zijn. Het boek heeft de NS Publieksprijs gewonnen en kreeg lovende recensies. Dit artikel is een meer kritische recensie.

Gegevens

  • auteur: Joris Luyendijk
  • titel: Het zijn net mensen
  • uitgeverij: Podium, Amsterdam
  • jaar: 2006
  • ISBN: 9057593165

Wie is Joris Luyendijk?

Joris Luyendijk werd geboren in Amsterdam in 1971. Vanaf zijn vijfde groeide hij op in Hilversum. Daar bezocht hij het Gemeentelijk Gymnasium. Na het gymnasium ging hij studeren in Amsterdam, Kansas en Cairo. Hij studeerde o.a. politicologie, geschiedenis, Arabische en religieuze antropologie. In 1998 studeerde hij af en schreef een boek 'Een goede man slaat soms zijn vrouw. Hij werd vervolgens door de Volkskrant en Radio 1 gevraagd om als correspondent te gaan werken in de Arabische wereld. Dit deed hij tot april 2003, waarvan de laatste drie jaar voor het NRC en de NOS. Daarna heeft hij een paar jaar het VPRO-programma 'Zomergasten' gepresenteerd.

Joris Luyendijk / Bron: Sanderbakkes / Wikimedia CommonsJoris Luyendijk / Bron: Sanderbakkes / Wikimedia Commons

Inhoud boek: Het zijn net mensen

kritiek op verslaggeving

Het zijn net mensen is een kritisch boek over de verslaggeving in het Midden-Oosten. Als uitgangspunt heeft Luyendijk niet gekozen voor een verklaring van alle politieke ellende in het Midden-Oosten en hoe deze op te lossen, maar heeft hij gekozen voor een verhaal dat laat zien waarom je in het Midden-Oosten over grote vraagstukken zo moeilijk zinnige dingen kunt zeggen. Op zich een originele invalshoek. Inderdaad wordt er al heel veel geschreven over het Midden-Oosten en beweren veel journalisten precies te weten hoe het conflict in elkaar zit en hoe de zaak moet worden opgelost. Maar vaak is het niet meer dan de mening van de journalist zelf en zelden objectief. De 'unieke' benadering van Luyendijk is dan ook een positieve uitzondering.

Deel I: hoe werkt journalistiek?

Deel I van het boek begint met het uitleggen hoe de journalistiek werkt. Het basiswerk is niet moeilijk. In feite komt het neer op het aan elkaar praten of schrijven van persberichten. Er op uittrekken en zelf onderzoek doen, doet Joris niet veel. De praatjes voor de radio en het journaal zijn van tevoren doorgenomen en zijn eigenlijk maar toneelstukjes. Verder komt Luyendijk vooral langs bij ambassades, vertrekhallen, hotelkamers en kantoren. En altijd maar weer wachten.
Het beeld dat Joris van de Arabische wereld kreeg zowel tijdens zijn studententijd als tijdens zijn carrière als journalist klopte niet met wat hij eerder in Nederland er van gehoord en gezien had. Maar hij werkte daar zelf als journalist aan mee. De uitzondering vormt het nieuws, niet het belangrijkste. Zo ontstaat dus een vertekend beeld.
Ook vertelt Luyendijk uitgebreid over zijn subjectieve bronnen in de Arabische wereld, bijvoorbeeld Egyptische wetenschappers die door de staat gescreend zijn, niet op hun talent maar op hun loyaliteit aan het regime. Zo kwam het voor dat Luyendijk verhalen schreef die achteraf niet waar bleken te zijn. Daarnaast komen een heleboel onderwerpen zoals verkeersdoden, gevangenen, vrouwenbesnijdenis, wanbestuur, etc. niet aan de orde terwijl ze wel degelijk een rol spelen in de Arabische wereld.

Deel II: het Israëlisch-Palestijns conflict - de Israëlische pr-machine/ Palestijnse loyaliteit aan de autoriteiten

In deel II van het boek komt het Israëlische-Palestijns conflict aan de orde. Israël is het tegenovergestelde van de Arabische wereld. Er is veel informatie beschikbaar. Wanneer Luyendijk de Palestijnse en de Israëlische media met elkaar vergelijkt dan hebben de Israëli's een betere pr-machine. De laatsten hebben een uitgebreid netwerk van voorlichters en lobbies. Het probleem bij de Palestijnen is dat ze loyaal moeten zijn aan de autoriteiten. Dat is belangrijker dan goede voorlichting. Om die reden werd bijvoorbeeld Hanna Asrawi als woordvoerster van de Palestijnen aan de kant geschoven. Lang staat de auteur stil bij de Israëlische bezetting. Hij ervaart het moeilijk om daarover te schrijven. Aanslagen worden meer als nieuws beschouwd dan de bezetting zelf. Palestijnen moeten de aanslagen verantwoorden, terwijl de Israëli's de bezetting niet hoeven uit te leggen. Ook krijgt Luyendijk veel kritische post over zijn stukken in de krant of voor het journaal, vooral van Israëlsympatisanten.

Deel III: Verslaggeving Amerikaanse invasie in Irak

Deel III gaat over de verslaggeving van de Amerikaanse invasie in Irak. Het blijkt dat de westerse cq. Amerikaanse media het liefst geen beelden brengen van slachtoffers omdat het nationalistische Amerikaanse verhaal beter scoort bij de commerciële zenders.

Het zijn net mensen / Bron: Vera de Kok / Wikimedia CommonsHet zijn net mensen / Bron: Vera de Kok / Wikimedia Commons

Mening Etsel over Het zijn net mensen

Het zijn net mensen een makkelijk leesbaar boek

Allereerst hulde aan Joris Luyendijk voor het feit dat hij een makkelijk leesbaar boek heeft geschreven. Zijn verslag over de media van het Midden-Oosten conflict is verfrissend. Er wordt niet voor de zoveelste maal een boek over het Midden-Oosten in elkaar geflanst dat uitlegt hoe de situatie nu werkelijk in elkaar steekt.

Israëlische PR-machine minder gelikt dan Joris Luyendijk doet voorkomen

Toch is het boek weinig verrassend. Dat verslaggeving vanuit dictatoriale landen -zoals de Arabische wereld- moeilijk is, is geen opmerkelijke constatering. Iedere gemiddelde kijker/lezer zal zich realiseren dat het voor de dienstdoende journalist enorm lastig is om een objectief verhaal naar buiten te brengen. En dat Israël een gelikte pr-machine heeft, hoeft op zich ook niet zo verrassend te zijn. Israël is een westerse democratie en kent evenals andere westerse landen een goede public relation (dat is niet iets typisch Joods of Israëlisch). In Nederland bijvoorbeeld kennen we ook persvoorlichters, lobbyisten, etc. Natuurlijk is de situatie in Israël wat gecompliceerder. Het land is continu in oorlog. Gelet op de vele vijanden die de Joodse staat heeft, niet alleen op het slagveld maar ook in de media, is public relation daarom van zeer groot belang. Dit hoeft echter geen belemmering te zijn voor journalisten in Israël om objectief over het conflict te schrijven. Er is vrijheid van meningsuiting in het land en er zijn hele goede (kritische) bronnen te raadplegen. Daarom begrijp ik niet zo goed wat Joris Luyendijk met zijn kritiek op de Israëlische pr-machine bedoelt. Hij hoeft zijn artikel in de krant of praatje voor de televisie daar toch niet van af te laten hangen?
Bovendien zijn onder de Israëliërs ook vaak tegengeluiden te horen. Men spreekt elkaar tegen en valt elkaar af. Dus zo gelikt is de PR-machine nu ook weer niet. De Palestijnen staan wat dat betreft vierkant achter elkaar en doen er alles aan om Israël zwart te maken.

Palestijnen zijn meesters in het manipuleren van de media

Luyendijks boek komt qua inhoud een beetje overeen met het boek Battle Lines van Jim Lederman, dat handelt over de verslaggeving van de Eerste Palestijnse Intifada. Ook Lederman heeft kritiek op de manipulaties van de Israëli's en de Palestijnen, maar hij constateert óók dat de media zelf de berichtgeving manipuleert. Zo waren de Palestijnse rellen heviger wanneer er camera's bij waren en werden de Palestijnen zelfs opgejut door de journalisten.

Journalisten zijn vaak zelf partijdig inzake het Israëlisch-Palestijns conflict

Ik denk niet dat het grootste probleem de propaganda van de Palestijnen of de Israëli's is (daar kan een journalist die goed op de hoogte is van de situatie in het Midden-Oosten nog wel doorheen prikken). Het gaat meer om de houding van de journalisten ten aanzien van het conflict. De meeste journalisten kiezen bewust of onbewust partij voor één van beiden, om wat voor reden dan ook. Dáárdoor wordt het verslag vertekend. Ter illustratie wil ik Luyendijks opmerking aanhalen dat aanslagen (de uitzondering) meer als nieuws worden beschouwd dan de bezetting (het belangrijkste) zelf. Ik ben het daar niet mee eens. Ten tijde van de aanslagen werd altijd wel degelijk naar voren gebracht dat deze het gevolg waren van de bezetting. En er zijn legio beelden gemaakt van de bezetting. Maar later bleek de bezetting eigenlijk helemaal niet de belangrijkste oorzaak te zijn van de aanslagen. Sinds Israël namelijk uit Gaza is vertrokken vinden er dagelijks raketbeschietingen plaats vanuit Gaza. Hiervan wordt helaas weinig melding gemaakt in de westerse media. Zeker, het argument van de bezetting geldt niet meer. Maar is dat dan een reden om maar geen verslag meer te doen van de aanvallen? Dat noem ik nou gemanipuleerde journalistiek. Het kan echter natuurlijk ook zo zijn dat de redactie in Nederland er geen brood in ziet en dat de schuld dus niet ligt bij de journalist.

Journalisten kunnen, als ze willen, best objectieve journalistiek in Israël bedrijven

De opmerking van Luyendijk in het begin van zijn boek dat het ondoenlijk is om zinnige dingen te zeggen over grote vraagstukken in het Midden Oosten deel ik maar voor de helft. Wanneer het gaat om de dictatoriale Arabische landen dan onderschrijf ik dat. Wanneer het echter gaat om het Israëlisch-Palestijns conflict dan deel ik die mening niet. Of ze zinnige dingen kunnen zeggen hangt van de journalisten zelf af. Met goede kennis van zaken, komen ze een heel eind. En deze kennis kan in het democratische Israël zeker verkregen worden, los van de pr-machine. Maar ook hier zal de invloed van de redactie in Nederland wel weer groot zijn in wat wel en niet uitgezonden/gepubliceerd wordt.

Conclusie

Journalistieke verhalen over Israëlisch-Palestijns conflict niet goed

Over de gehele linie genomen vind ik het boek goed. Het geeft een ontluisterend, maar niet verrassend, beeld op van de journalistiek in zijn algemeenheid (ik denk dat het ook van toepassing kan zijn op bijvoorbeeld Nederland). Ook bevestigt het mijn idee dat de journalistieke verhalen over met name het Israëlisch-Palestijns conflict niet goed zijn. Er wordt teveel naar de sensatie gezocht in plaats van naar de werkelijke achtergronden. Maar juist omdat Joris Luyendijk de tekortkomingen van de journalistiek naar voren brengt, zou het mooi geweest zijn wanneer hij had aangegeven hoe het beter kan.

Journalisten moeten zich beter voorbereiden

Eigenlijk berust hij teveel in de situatie. Het is nou eenmaal zo, lijkt hij te verzuchten. Toch denk ik dat er veel veranderd kan worden. Allereerst de journalist zelf, die beter voorbereid naar het land van bestemming moet gaan (Luyendijk had eigenlijk te veel hooi op zijn vork door verschillende conflicten te verslaan met allerlei verschillende achtergronden). En daarnaast de redactie in Nederland, bijvoorbeeld iemand op de redactie zetten die zich alleen op het Midden-Oosten gespecialiseerd heeft en makkelijk overleg kan voeren met de journalist ter plekke. Deze twee veranderingen zouden al een stuk meer objectiviteit teweeg kunnen brengen. Hoewel met de komst van internet veel mensen zelf voor journalist zijn gaan spelen en hun eigen subjectieve verslag aan de man brengen. Zo worden de kijkers/lezers alsnog op het verkeerde been gezet.

Een andere uitgebreidere kritische recensie kunt u lezen in een bijdrage van Ratna Pelle van Israël-Palestina informatie.

Meer informatie Startpagina - Recensies boeken over het Midden-Oosten.
© 2007 - 2017 Etsel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
"Het zijn net mensen" door Joris LuyendijkDe journalist Joris Luyendijk geeft met zijn boek 'Het zijn net mensen. Beelden uit het Midden-Oosten.' een kijkje in de…
De Correspondent - digitaal nieuws en website met betaalmuurDe Correspondent - digitaal nieuws en website met betaalmuurDe Correspondent is een digitaal medium dat het nieuws in een breder perspectief wil plaatsen. De Correspondent begon in…
Creatieve non-fictie of het ware verhaalCreatieve non-fictie of het ware verhaalVerhalen die lezen als een roman, maar die helemaal op de feiten zijn gebaseerd. Daar gaat het in wezen om bij creatieve…
Conny Mus, Midden-Oosten correspondent, 1950-2010Correspondent en televisiejournalist Conny Mus is geboren op 21 oktober 1950 en overlegden op 20 augustus 2010. Conny Mu…
Baankans journalistiekDe HBO opleiding journalistiek kent een grote instroom van studenten. Er zijn zoveel jongeren die journalist willen word…
Bronnen en referenties

Reageer op het artikel "Boekrecensie: Het zijn net mensen - Joris Luyendijk"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Reacties

Floris, 12-06-2015 15:56 #3
In de recensie wordt aangegeven dat veel dingen die Joris Luijendijk beschrijft al bekend zijn. De vraag is dan natuurlijk bij wie deze dingen al bekend zijn. Ik denk dat voor de gemiddelde lezer - die niet al te veel heeft nagedacht over het werk van correspondenten en hoe kranten en journaals worden gemaakt - dit boek een echte eye-opener is. Reactie infoteur, 18-06-2015
Het is bij ons bekend. Wij hebben de recensie geschreven en geven onze mening, niet de mening van de gemiddelde lezer.

Andy, 13-05-2011 17:15 #2
Gaza geen bezet gebied? Het spijt me meneer maar gaza is nog steeds bezet, het is enkel een andere vorm. Reeds in 2005 toen de nederzettingen ontmanteld werden onderhandelde Israël niet over de voorwaarden met de Palestijnen. Men trok simpel weg en zette de hele Gaza letterlijk op slot. Een algemene blokkade die tot vandaag voortduurt en onmetelijke veel schade toebrengt aan vele burgers en kinderen die zelfs nog niet de basisbehoeften genieten om te overleven.( ah natuurlijk, Internationale humanitaire konvooien mogen zelfs niet door.) En dan durft u nog te beweren dat de beschietingen vanuit Gaza simpelweg niet behoren tot een kreet om gehoord te worden, om niet te moeten leven als beesten opgekooid in een kooi. Want dat is Palestina hé, allemaal versnipperde enclaves waaruit nooit een Palestijnse staat zal uitgroeien. Open-lucht gevangenissen gebaseerd op apartheid en willekeur. En ik ben niet eens links, ik geef geen reet om politiek maar wel om mensen. Uw kennis lijkt teveel gekleurd niet door middel van verkeerd gebruikte bronnen maar vooral vanwege het totale gebrek om het grote plaatje te kunnen zien. Dit is helemaal geen aanval of belediging, eerder een vaststelling omdat u toch wel overkomt als iemand die niet echt bezig is met dit serieus te volgen. Want ik kan mij niet ontdoen van het gevoel dat u het in uw berichtje nog meende ook en dat vind ik heel beangstigend, vooral vanuit moreel en menselijk opzicht maar ook informatief. Reactie infoteur, 13-05-2011
Hoewel dit artikel niet over Gaza gaat, zal ik er toch op reageren.

Vanuit de West bank (Judea en Samaria) worden geen raketten afgevuurd. Daar is de situatie dan ook stukken beter voor de Palestijnen. Dus hoe eerder ze met geweld staken, des te sneller er een oplossing komt. Geweld werkt averechts. Overigens heeft het Rode Kruis onlangs aangegeven dat Israël voldoende hulpgoederen Gaza binnenlaat en dat er geen sprake is van enig tekort.

Sasati (infoteur), 10-12-2007 12:16 #1
Hoi Etsel :-), we constateren min of meer hetzelfde, dat Luyendijk niet met oplossingen komt. Ik denk dat journalistiek al een stuk beter wordt, wanneer men eerlijk uit komt voor het feit dat objectiviteit niet bestaat. Iedereen heeft toch wel een mening over een conflict zoals in Israël. En dat beïnvloedt wat een journalist schrijft. En redacteuren in Nl hebben uiteraard ook een mening, etc. Daarnaast lijkt me inderdaad goed om mensen in te zetten met meer kennis van zaken (die Arabisch, Hebreeuws, Farsi of wat dan ook spreken), alleen een journalistieke achtergrond is gewoon niet genoeg. Via internet kan natuurlijk veel info worden verkregen, maar dat is natuurlijk ook weer gekleurd, zolang de lezer dat maar in de gaten houdt is het prima.

Infoteur: Etsel
Laatste update: 22-06-2015
Rubriek: Recensies…
Subrubriek: Kunst en cultuur
Bronnen en referenties: 3
Reacties: 3
Recensies…
Deze rubriek bevat artikelen welke naast objectieve informatie ook subjectieve informatie in vorm van een recensie bevat.
Schrijf mee!