De laatste dagen van Tolstoj in ‘The last station’

Lev Tolstoj is een van de meest invloedrijkste schrijvers die ooit geleefd heeft. De film ‘The last station’ verhaalt zijn laatste levensjaar en zijn dood in een klein stationnetje nadat hij zijn vrouw verlaten heeft naar aanleiding van een testamentkwestie. Cinema van hoge kwaliteit.

Een klasse apart

Je hoeft geen literaire bolleboos te zijn om te weten dat ‘Oorlog en vrede’ en ‘Anna Karenina’ de twee belangrijkste werken van Tolstoj zijn die tot op de dag van vandaag bij de lezer een blijvende indruk nalaten. Tolstoj was een meester in het neerzetten van karakters uit de Russische samenleving en spitste zich vaak toe op de adel, waarvan hij deel uitmaakte, en de boerenklasse, tot wie hij zich aangetrokken voelde omdat ze naar zijn mening de werkelijke ziel van het volk vertegenwoordigden.

Strikte principes

Tolstoj was een man met principes die hij langs zijn personages om tot uiting bracht zodat hij niet zonder reden als een moralistisch schrijver werd betiteld die de excessen van zijn klasse, de adel, dik in de verf zette en bekritiseerde. Zo schaamde hij zich om zijn eigen rijkdom en ging bewuster armoediger leven (hoewel zijn leven nog genoeg luxe omvatte), was zich bewust van het onrecht in de wereld waartegen hij zich verzette. Het geweldloos verzet dat hij predikte had later een grote invloed op Mahatma Ghandi met wie hij trouwens een drukke correspondentie voerde. Ook het geweld tegen dieren stootte hem tegen de borst zodat hij vegetariër werd. Daarnaast vond hij seks een van de grootste zonden op de wereld en pleitte hij voor onthouding. Grappig is wel dat hij in zijn jonge jaren bekend stond om zijn uitspattingen en later met zijn jongere vrouw toch dertien kinderen had.

Zelf had hij het erg moeilijk om zijn eigen principes constant en strikt toe te passen. In zijn zog ontwikkelde zich een hele beweging Tolstojanen die de grote schrijver op handen droegen en deze principes propageerden. In de praktijk hielden ze zich meer aan deze principes dan de meester zelf.

The last station


De film ‘The last station’ draait net rond die beweging die Tolstojs principes zo hoog in het vaandel voerde. Vladimir Chertkov, leider van de beweging, probeert Tolstoj ertoe te bewegen zijn testament te wijzigen zodat de rechten van zijn werk niet aan zijn familie maar aan het Russische volk ten goede komen, wat tot een conflict tussen de schrijver en zijn vrouw leidt. Om erop toe te zien of de grote Tolstoj niet door zijn vrouw wordt omgepraat stuurt Chertkov de jonge Valentin Boelgakov als privésecteraris naar de schrijver zijn landgoed. Zelf een aanhanger van de beweging kan hij zich evenmin aan de grote principes houden en bezwijkt onder de charmes van de meid Masja.

Meeslepende film

‘The last station’ is een film die van het eerste ogenblik boeit en de kijker meteen meesleept in het leven op het landgoed van de schrijver in het eerste decennium van de twintigste eeuw. Vooral in het laatste deel van de film als we de doodsstrijd van Tolstoj meemaken, zien we hoe de media reeds massaal aanwezig zijn om de laatste ogenblikken van de schrijver mee te maken. Hoewel deze sequenties wat te lang uitgesponnen werden en de traditionele sentimentaliteit om de hoek komt kijken, blijft de film in zijn geheel een boeiend kijkstuk dat ons een mooie kijk op de figuur Tolstoj levert. De twee hoofdrolspelers (Christopher Plumming als Tolstoj en Helen Mirren als zijn vrouw Sofya) werden voor hun schitterende prestatie genomineerd voor een Oscar en een Golden Globe.

‘The last station’ is een filmische adaptie van de roman met dezelfde titel van Jay Parini die in 1991 verscheen. Anthony Quinn kocht de filmrechten omdat hij een enorme bewondering had voor Tolstoj en hoopte in zijn huid te kunnen kruipen, maar jammer genoeg stak de dood daar een stokje voor. Oorspronkelijk was het de bedoeling dat Anthony Hopkins de rol van Tolstoj zou invullen, maar uiteindelijk werd voor Christopher Plumming gekozen.