InfoNu.nl > Recensies… > Mens en samenleving > De verweesde samenleving volgens Pim Fortuyn

De verweesde samenleving volgens Pim Fortuyn

Het boek “de verweesde samenleving” is voor het eerst gepubliceerd in het najaar van 1995 en is geschreven door de heer Prof.Dr. W.S.P. Fortuyn, oftewel door de eenieder bekende Pim Fortuyn, die op 6 mei 2002 werd vermoord. Dit boek is een pleidooi voor een collectief normen- en waardensysteem dat recht doet aan het individu en tegelijkertijd aan de eisen van een leefbare samenleving. 'De verweesde samenleving' is eerder geschreven en gepubliceerd dan de beststeller 'De puinhoven van acht jaar paars', en ligt volgens zijn eigen zeggen ten grondslag aan "De puinhopen van acht jaar paars".

Fortuyn's visie

In de tijd waarin het boek wordt uitgegeven (1995), geniet Fortuyn nog geen politieke bekendheid. Hij schrijft vele boeken, waarin zijn sombere kijk op de maatschappij gemanifesteerd wordt. Ik denk dat dit boek een eigenlijke voorbereiding is op zijn politieke loopbaan. Hij wil eerst de gebreken van onze hedendaagse samenleving aantonen, om van daaruit te kunnen bouwen aan zijn politieke carrière en om aan het volk duidelijk te kunnen maken waarom hij vindt dat er zoveel in deze maatschappij zou moeten veranderen en hoe het kan veranderen. Tenslotte was hijzelf allang bekend met het feit dat hij ooit in de politiek terecht zou komen. Hij zegt hierover: “Dat ik premier wil worden, is geen grapje. Ik ben daar nooit grappig over. Het is geen constructie in mijn hoofd. Een mens heeft een bestemming en de bestemming om het land te leiden, heb ik al sinds mijn jeugd. Ik voel dat het gaat gebeuren, maar vraag me niet hoe. Ik ga voor de hoofdprijs. Ik zit alleen in het kabinet als ik premier word. Een ministersportefeuille wijs ik af”, (Elsevier 31-08-2001) ….en verder: “Mijn moeder heeft altijd een soort Kennedy-achtig idee van mij gehad. Ze was bang dat ik overhoop zou worden geschoten.” (Elsevier 31-08-2001)

Hij ziet zichzelf met een belangrijke missie: “Ik ga de politiek in uit compassie en uit commitment. Als kind had ik al een soort land voor de hele familie uitgevonden. Ik sta met een missie in het leven: aan de mensen in het land wil ik de samenleving teruggeven. Nederland is van de kaart. Wij zijn wereldburger, Europeaan en Nederlander. Van het laatste maken we niets. De publieke ruimte is van niemand. Er is geen liefde voor het land. Waardeloze politici, ja, maar ook waardeloze burgers. We moeten het weer leuk vinden om Nederlander te zijn”. (Elsevier 31-08-2001)

De samenleving die zozeer verweesd is, is volgens hem een basis van waaruit de meeste ellende voortkomt. Een land waar de ‘vaderfiguur’ langzaam maar zeker uit onze cultuur verdwijnt. Door verzuiling en individualisering wordt het ieder voor zich en is niet langer het gezegde van toepassing: één voor allen en allen voor één. “Eeuwenlang was de vader de steller en handhaver van het collectieve normen en waardesysteem dat gemeenschappen tot gemeenschappen maakte.” Fortuyn vraagt zich af: “wordt het geen tijd voor een nieuwe set normen en waarden, die recht doen aan het individu, maar ook grenzen stellen aan de grenzeloosheid en samenleven als collectief project op de agenda plaatsen?” Hij stelt in zijn boek dat vernieuwde normen en waarden, gebaseerd op het aloude stelsel, het land moeten redden van de ondergang en men weer oog krijgt voor elkaar.
Met betrekking tot de meeste instelling vindt hij: “schoenmaker hou je bij je leest” en geeft hiermee zijn afwijzing weer van fuseringen en steeds groter wordende ‘onderwijsfabrieken’ en zorginstellingen. Hierbij heeft hij verschillende doelgroepen voor ogen: Onderwijs, welzijnswerk, gezondheidszorg en het vreemdelingenvraagstuk. Hij gaat terug naar vroeger tijden en zet uiteen hoe het was en wat er beter was in die tijd en hoe we dat nu zouden kunnen veranderen. In zijn latere pleidooien zijn hier treffende uitspraken aan toe te voegen. Hij had bijvoorbeeld zijn bedenkingen bij de fusering van allerlei scholen en was voorstander van kleinschalig onderwijs. Ook bijzondere scholen vond hij maar niets. Over het welzijnswerk zegt hij in zijn boek: “Een duur babbelcircuit, dat niets substantieels oplevert. Een groot deel van de subsidies komt niet terecht bij het object van zorg, maar verdwijnt in de hele vergader- en organisatiewinkel van de werksoort, die meer lijkt te vergaderen over de aan haar toevertrouwde problemen dan bij te dragen aan de oplossingen daarvan. In de gezondheidszorg is de balans van machten en krachten volledig uit het lood geslagen. De verzekeraars maken tezamen met de grote ziekenhuizen en zorginstellingen de dienst uit. De kleine ondernemers in de gezondheidszorg hebben intussen het nakijken.”

Het vreemdelingenbeleid beschrijft hij in dit boek van binnen naar buiten, daarmee bedoel ik vanuit de problemen en de mogelijkheden van de Nederlandse samenleving en het beleid en niet vanuit de positie van de vreemdeling. Hij beschrijft het hoofdstuk vanuit de vraag: Is Nederland vol? In één van zijn interviews zegt hij dat Nederland vol is en dat er geen asielzoekers meer moeten worden toegelaten. Wat hem betreft worden de grenscontroles verscherpt en het Verdrag van Schengen opgezegd. "Veertigduizend asielzoekers per jaar, dat is in vier jaar tijd een stad van een omvang van Groningen. Dat moeten mensen zich eens goed realiseren." Hij voegt eraan toe: "Janmaat had gewoon voor een deel gelijk."(http://www.omroep.nl)

Het vraagstuk wordt gedeponeerd vanuit zijn grote zorg voor de teloorgang van de Nederlandse cultuur, hetgeen hij graag zou willen overbrengen op de gehele Nederlandse bevolking. Toch neemt hij openlijk een duidelijk standpunt in met betrekking tot de uitwassen van de islam. Hij heeft er zelfs een boek over geschreven: ‘Tegen de islamitisering van onze cultuur’. Dit boek veroorzaakt aardig wat ophef in Nederland. Zo waarschuwt hij dat de islam, met name via de in Nederland wonende moslims, een bedreiging vormt voor essentiële Nederlandse normen en waarden. “Nederlanders zijn zich door hun vergevorderde individualisering niet bewust van hun culturele identiteit en de verworvenheden die daarbij horen: de scheiding van kerk en staat, de positie van de vrouw en de positie van de homoseksuelen. Hun onverschilligheid maakt Nederlanders een makkelijke en kwetsbare prooi”, is de strekking van Fortuyns uitspraken.

In een vraaggesprek met het Rotterdams Dagblad riep Fortuyn 28 augustus 2001 op tot een Koude Oorlog tegen de islam. Nederland moet zich wapenen tegen de invloed van de islam, omdat "daarin de grootste bedreiging van de wereldvrede schuilt", vindt Fortuyn. Drie organisaties hebben naar aanleiding van de ‘grievende’ uitspraken een klacht ingediend bij de Rotterdamse hoofdofficier van Justitie. (http://www.omroep.nl)

Verder zegt hij dat de islam een achterlijke cultuur is en dat hij liever het anti-discriminatie-artikel 1 van de Grondwet zou schrappen dan het artikel dat vrijheid van spreken garandeert. (Artikel 1 - Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan. ). “Je moet de moskeeën zien als mantelorganisaties. Dat betekent: controleren wat daar wordt gezegd. Een fundamentalist die roept dat onze vrouwen hoeren zijn en homo's minder dan varkens is aan de beurt. Dan moet er worden opgetreden. Punt. De CPN is in Nederland nooit verboden, maar de BVD infiltreerde wel. Zo hoort het. Goed kijken wat er gebeurt. Ik ken geen enkele liberale islamiet die Khomeiny tot de orde heeft durven roepen. De Paus heeft nooit beweerd dat de schrijver van een slecht boek moet worden onthoofd. In de moskeeën worden martelaars gefokt. In het hiernamaals mag je met de ene maagd na de andere, tja wie zou dat niet willen?” (http://www.pim-fortuyn.nl) “Ik heb veel gereisd in de wereld. En overal waar de Islam de baas is, is het gewoon verschrikkelijk. Al die dubbelzinnigheid. Het heeft wel iets weg van die oude gereformeerden. Gereformeerden liegen altijd. En hoe komt dat? Omdat ze een normen- en waardenstelsel hebben dat zo hoog ligt dat je dat menselijkerwijs niet kunt handhaven. Dat zie je in die moslimcultuur ook. Kijk dan naar Nederland. In welk land zou een lijsttrekker van een zo grote beweging als de mijne openlijk homoseksueel kunnen zijn? Wat fantastisch dat dat kan. Daar mag je trots op zijn. En dat wil ik graag effe zo houden." (http://nl.wikipedia.org/wiki/Pim_Fortuyn)

Hij wil met dit boek zijn grote onvrede uiten met de vergaande individualisering en de mensen wakker schudden. Door zijn religie en zijn rijke studie Sociologie komt bij hem steeds meer het besef waarom het zo fout gaat met ons land en hij heeft een sterke ambitie om in de politiek te gaan. Hiervoor studeert hij en schrijft hij heel wat af.

Feitelijke thematiek van zijn boek 'de verweesde samenleving'

“De verweesde samenleving” draait om de gedachte dat de moderne samenleving zonder richting, zonder duidelijke waardestelsels, zonder aansprekende ideeën, zonder ouders rondzwalkt. Het ontbreken van een ideologie, die in het bijzonder krachtige vaderfiguren zouden moeten uitdragen, is funest voor de samenhang in de maatschappij. Politici moeten de passie terugbrengen in de samenleving en een wenkend perspectief bieden. De belangrijkste vraag van onze tijd is en zou moeten zijn: Hoe houden we een leefbare wereld?

Voorin zijn boek schrijft Pim Fortuyn kort en krachtig: “Naar het devies van Belle van Zuylen: Alles of niets!”

De reactie van het lezerspubliek

Zijn boek “De puinhopen van acht jaar paars” werd een absolute beststeller en pas door het verschijnen van dit boek, dat in zeer korte tijd enorme publieke belangstelling kreeg, kwam zijn boek “De verweesde samenleving” ook volop in de picture, niet in het minst door de woorden van Pim Fortuyn zelf, dat dit boek ten grondslag ligt aan het schrijven van dit boek. Zijn eigen woorden zijn: “ ‘De verweesde samenleving’ fungeert als een spil in de ontwikkeling van mijn denken. Voor de lezer die is geïnteresseerd in het fundament van mijn boek ‘De puinhopen van acht jaar paars’ is dit een onontbeerlijke inleiding”. Het frappante is dus dat ‘De verweesde samenleving’ pas enkele jaren later brede publieke belangstelling kreeg.

Het boek ‘Puinhopen van 8 jaar paars’ staat volop in de schijnwerpers en brengt een schokgolf teweeg onder de zittende politiek en burgers. Fortuyn durft dingen te zeggen, die veel mensen dachten, maar dit nooit hardop durfden zeggen. Hij verwoordt voor velen hun gedachten en brengt ze onomwonden met veel flair en uitstraling. Voor menigeen gaat er een zucht van verlichting op: “Eindelijk iemand die durft te laten zien waar hij voor staat; die durft zijn nek uit te steken!” Voor anderen mag hij terug in zijn mand en ze zien hem liever gaan dan komen. ‘Alle publieke functies die hij vervulde, verliet hij vooral met achterlating van haat, onbegrip, ergernis, ruzie of op zijn best gemengde gevoelens. Zo heeft hij zichzelf in de positie van de onbegrepen messias gemanoeuvreerd.’ (Bas van Kleef, Volkskrant…)

De zittende politiek straalt ook niet iets uit van: “Wat een frisse politiek,” integendeel, hij vormt voor velen van hen een struikelblok. De meeste politici weten geen raad met hem; zoveel openheid is men in Den Haag niet gewend.
In weerwil van alle kritiek op zijn uitspraken erkenden echter zijn aanhangers zowel als zijn tegenstanders, dat Fortuyn het talent had stem te geven aan bestaande onlustgevoelens bij de bevolking en dat deed in een taal die de mensen begrepen. Algemeen werd van hem gezegd dat hij de bestaande politieke verhoudingen door elkaar heeft geschud en dat hij het Haagse 'regentendom' met zijn optreden in het hart heeft getroffen.

Binnen zijn partij, de LPF, wordt ‘de verweesde samenleving’ min of meer als de Heilige Schrift van de LPF beschouwd (bron: artikel ‘De volwassen samenleving’, Elsevier, december 2002).

Opvallend is dat ondanks de vele kritische geluiden, men over het algemeen onder de indruk is van de scherpe geest, briljant inzicht en de enorme intelligentie van deze veelbesproken persoonlijkheid.

Een voorbeeld van een publicatie over dit boek op internet is de boekrecensie van Adam Curry, juli 2002, (bron: www.live.curry.com). Zijn conclusie na het lezen van dit boek: “Gelijk na het lezen van dit boek heb ik de regeringsverklaring van het kabinet van Balkenende nagelezen op de nieuwe regering.nl site. Ik zie gelukkig veel overeenkomsten met datgene Fortuyn voorstelt, maar zeker niet alles. Het gedachtegoed van Fortuyn is niet de LPF of een standbeeld, noch een aflevering van Villa Felderhof. Zijn levenswerk ligt voor ons klaar. Ik geloof dat hij meer dan 10 boeken en honderden columns en essays heeft gepubliceerd. Dat is een ware schat! En het is belangrijk dat zijn teksten door zoveel mogelijk mensen gelezen wordt. Omdat zijn plannen voor het terug brengen van ons Zwitserleven gevoel' net zoveel inzet vereist van alle Nederlanders, als veranderingen in Den Haag. Een volk dat besluit haar gemeenschappen opnieuw te doen floreren verdient die veranderingen. Het is mij nu duidelijk dat Pim Fortuyn als voorbeeld vaderfiguur wilde optreden. Hij was een goeie geweest. Volkert van der Graaf heeft Pim Fortuyn niet vermoord. Hij heeft slechts zijn aardse licht gedoofd. De ware energie is onsterfelijk. Beleef het, in "De Verweesde Samenleving".

Een ander voorbeeld van een kritische noot over dit boek vinden we in het artikel “Pim Fortuyn ziet rol van religie wel erg beperkt” door ing. Jan Everink uit 1999 (bron: www.filoscoop.com). Zijn mening over de moderne samenleving van Pim Fortuyn: “Moderne samenleving mist ideologische basis. De moderne samenleving heeft geen ideologisch fundament en zal daarom, als dit probleem niet wordt opgelost, vroeg of laat inéénstorten. Cultuuroptimisten als prof. Fortuyn kunnen het verval nog wel enige tijd vertragen maar uiteindelijk zullen ze het niet kunnen stoppen. Er zijn trouwens maar weinig mensen zoals Pim Fortuyn die de moeite nemen en de intelligentie bezitten om te analyseren welke mankementen het bouwwerk van de moderne samenleving vertoont en welke remedies daarvoor toegepast zouden kunnen worden. Daarin verschilt Fortuyn van veel huidige politieke en wetenschappelijke machthebbers, wier vertrouwen in de toekomst voornamelijk het gevolg is van hun oogkleppen. Fortuyn lijkt echter niet te onderkennen dat de moderne civilisatie geen ideologische basis heeft en daarom tenslotte waarschijnlijk onder haar eigen gewicht zal bezwijken. In "De verweesde samenleving" getroost hij zich veel moeite om duidelijk te maken wat er gedaan zou kunnen worden om verdere chaos te voorkomen. Hij denkt dat de moderne samenleving na een grondige opknapbeurt nog best heel lang mee kan, omdat volgens hem door onder meer Voltaire ten tijde van de Verlichting een stevige filosofische fundering aan deze samenleving is gegeven.” En wat verderop in het artikel: “De voorstellen van Fortuyn zijn doordacht en praktisch. Hier is iemand aan het woord die in staat is en de moeite neemt de samenhang tussen verschillende maatschappelijke ontwikkelingen en problemen te overzien, iemand die niet zoals veel politici en commentatoren slechts een aantal stokpaardjes berijdt. Maar de moderne civilisatie is zolang een cultuurondersteunende ideologie ontbreekt niet te redden, zelfs niet met hulp van prof. Fortuyn. De moderne mens is erg succesvol met de realisatie van het grote plan van Descartes: de natuur onderzoeken, onderwerpen en dienstbaar maken. Daar ontbreekt echter iets wezenlijks aan: de wijsheid die nodig is om richting te geven aan de maatschappelijke ontwikkeling. Zolang dat fundamentele euvel niet is verholpen blijft het bouwwerk van onze civilisatie gevaarlijk wankel.”

Het karakter van het toekomstbeeld van Pim Fortuyn

In ‘de verweesde samenleving’ schetst Pim Fortuyn een somber beeld van een stuurloze maatschappij. Het boek draait om de gedachte dat de moderne samenleving zonder richting, zonder duidelijke waardestelsels, zonder aansprekende ideeën, zonder ouders rondzwalkt. Het ontbreken van een ideologie, die in het bijzonder krachtige vaderfiguren zouden moeten uitdragen, is funest voor de samenhang in de maatschappij: ‘Wat de adem is voor het menselijk lichaam, is de ideologie voor een vitale gemeenschap’. Politici moeten de passie terugbrengen in de samenleving en een wenkend perspectief bieden. (bron: De volwassen samenleving, Elsevier, december 2002)

Een voorbeeld van dit sombere beeld uit het boek: “De verzorgingsstaat is heden verworden van een staat waar men recht heeft op bepaalde verzorgingsarrangementen tot een staat waar men is veroordeeld tot het gebruik ervan tegen inlevering van het recht op zelfbeschikking. De individuele toekomst is voor vele gebruikers zonder elk perspectief en wat de zekerstelling betreft onbetrouwbaar en onzeker. Met een dergelijk stelsel worden de mensenrechten met voeten getreden, het is onmenselijk en zelfs misdadig. De manier waarop de verzorgingsstaat heden is ingericht en de verzorgingsarrangementen zijn geprofessionaliseerd en verbureaucratiseerd draagt bij aan de vervreemding naar zowel de gebruikers toe als naar diegenen die zorgdragen voor de financiering. Gemeenschapszin is vervangen door een technocratische benadering van de behoefte aan verzorging en onderstand. Drastisch ingrijpen is noodzakelijk in de vorm dat de politiek moet gaan bepalen welke arrangementen en in welke mate er geboden dienen te worden. Vervolgens dient men op zoek te gaan naar een organisatievorm en prijsaanbiedingsvorm van die arrangementen die het zelforganiserende vermogen tot kern heeft en het individu optimale keuzevrijheid biedt. Dit zijn noodzakelijke voorwaarden voor een herstel van gemeenschapszin en de formulering, handhaving en wijziging van een normen- en waardensysteem dat de gemeenschapszin van de gemeenschap vorm en inhoud geeft.”

Pim Fortuyn zag zichzelf als een politicus die van het leven afwist en die iets te brengen had, een spoor na zou laten. Hij zegt hierover: “Ook al ben ik geen premier dan ben ik het toch. Zo word ik ook door heel veel mensen gezien. De politiek schreeuwt om een turn around, dan moet je dingen voordoen. Straks ga ik op bezoek in ziekenhuizen en scholen en ik zal de verpleegsters en onderwijzers alles voordoen. Die functie heeft Wim Kok nooit gebruikt. Joop de Uyl wel; ik ben een groot bewonderaar van Den Uyl vanwege zijn compassie. Den Uyl hield van lezingen: de leider gaf aan hoe wij het moesten zien. Zo’n type hebben wij nu weer nodig; iemand die het voor kan doen, dan word je vanzelf de incarnatie van het volk.
Heb jij ooit iets van Kok gelezen? Toen Den Uyl doodging, hadden we meteen een boek. Niet met stukken over hem, nee met stukken ván hem. Als Kok straks de geschiedenis ingaat, laat hij geen spoor na. Een premier die nooit een essay of een boek geschreven heeft, dat kan dus niet.” (bron: Elsevier, augustus 2001)

Tot slot

Mijn eigen mening over deze veelbesproken politicus sluit aan bij een wat ik las in het artikel ‘De volwassen samenleving’ uit de Elsevier, december 2002.
“Je kunt die verweesdheid ook van een heel andere kant bekijken. Misschien is zij wel een blijk van volwassenheid. Bij de geëmancipeerde burger past geen vaderfiguur die hem een uitgesproken opvatting van het goede leven opdringt. Hij probeert, met vallen en opstaan, zelf uit te zoeken welke levenswijze hem het best ligt. Hij weet ook dat het verleen heeft uitgewezen dat een staat die, op basis van een klip en klare ideologie, burgers een bepaalde richting opstuurt, een hoop ellende aanricht. Veelomvattende, rechtlijnige ideologieën leiden tot vervolgingen van andersdenkenden. De verweesde samenleving is in zekere zin een volwassen samenleving die enige desoriëntatie accepteert als de prijs die betaald moet worden voor individuele keuzevrijheid.
Het zou ook veel te ver gaan om te beweren dat Nederland een waardestelsel ontbeert. De filosofie die ten grondslag ligt aan onze samenleving, is die van de mensenrechten. Mensenrechten die het individu beschermen en voor hem mogelijkheden scheppen om zijn verlangens te verwezenlijken. Het gaat om life, liberty and the pursuit of happiness, waarbij de staat erop toe dient te zien dat het streven naar vrijheid en geluk van de een de vrijheid en het geluk van de ander niet al te zeer aantast. Het probleem schuilt niet in een cultureel tekort of een gebrek aan normen. Het probleem schuilt in een tekort aan instanties en personen die de overtreding van normen aanpakken, in een gebrek aan daadkracht en doortastendheid.”

Ik ben onder de indruk van zijn vermogen om op geheel eigen wijze het ontstaan van onze hedendaagse Nederlandse samenleving en de problemen waarmee deze samenleving volgens hem kampt, zeer scherp geformuleerd en terdege onderbouwd onder woorden te brengen.

Ik ben van mening dat een maatschappij die door de eeuwen heen is uitgegroeid tot onze huidige samenleving niet in een paar jaar tijd door één persoon totaal opnieuw uitgevonden kan worden. Wel heeft hij de kracht gehad om de politiek en de bevolking wakker te schudden en te wijzen op de enorme problematiek waarmee onze maatschappij toen en ook nu nog worstelt, acht jaar na zijn brute verscheiden.
© 2014 - 2017 Helena291, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Pim Fortuyn: de vermoorde politicusPim fortuyn is op 6 mei 2002 vermoord. Hij was een politicus die net nieuw was in de politiek. Toen hij werd vermoord do…
De politieke carriere van Pim FortuynPim Fortuyn is nog altijd een veelbesproken politicus in Nederland. Hij is vooral bekend van zijn periode met de LPF, ma…
Het leven van Pim Fortuyn, voor de politiekWaarschijnlijk kent iedereen Pim Fortuyn nog wel, hij wordt gezien als de man die de politiek in Nederland wakker schudd…
Hufterigheid in de Nederlandse samenlevingDe Nederlanders hebben het vaak over hufterig gedrag van anderen. De hufterigheid van Nederlanders lijkt steeds erger te…
Onze samenleving: rechtsstaatNederland is een rechtsstaat, maar wat is dat eigelijk en waarom is Nederland dat? En hoe kan een rechtsstaat ontstaan e…
Bronnen en referenties
  • Boek “de verweesde samenleving” – Pim Fortuyn
  • Artikel “de volwassen samenleving” – Elsevier december 2002
  • De boekrecensie van Adam Curry, juli 2002, www.live.curry.com.
  • www.filoscoop.com, “Pim Fortuyn ziet rol van religie wel erg beperkt” - ing. Jan Everink uit 1999
  • www.pimfortuyn.biz/samenleving
  • Elsevier, augustus 2001

Reageer op het artikel "De verweesde samenleving volgens Pim Fortuyn"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Helena291
Gepubliceerd: 09-09-2014
Rubriek: Recensies…
Subrubriek: Mens en samenleving
Bronnen en referenties: 6
Recensies…
Deze rubriek bevat artikelen welke naast objectieve informatie ook subjectieve informatie in vorm van een recensie bevat.
Schrijf mee!