De Brander, Kieke Plooij

De Brander is een debuutroman van Kieke Plooij en verscheen in 2011 bij Uitgeverij De Brouwerij. De Brander is een psychologische roman in historisch perspectief. Het verhaal van de jeneverstoker Hector Livius, die worstelt met homoseksuele gevoelens, speelt zich af tegen de achtergrond van het Schiedam van de vroege 19e eeuw.

Kieke Plooij

Taal is de grote passie van Kieke Plooij. Zij deed een taalstudie en om haar schrijftalent verder te ontwikkelen volgde zij o.a. cursussen bij Script+. De Brander is haar eerste roman. Door haar voorliefde voor historische plekken, is de roman meteen een bijzonder tijdsdocument geworden. Daartoe deed zij onderzoek naar het Schiedam van de vroege 19e eeuw. De uitgave van de roman is mede mogelijk gemaakt door TenPages.com. Want schrijven is één ding, maar hoe bereik je dat je boek ook door een gerenommeerde uitgever wordt gepubliceerd?

TenPages.com

TenPages.com where books are born, is de slogan. De werking van TenPages is tweeledig. Als schrijver kun je tien pagina's van je manuscript op de website van TenPages plaatsen met de kans dat je eigen werk wordt ontdekt en uitgegeven door een gerenommeerde uitgeverij. Anderzijds kun je als aandeelhouder investeren in schrijftalent door aandelen van € 5 per stuk te kopen. Als het boek wordt uitgegeven ga je verdienen. Uitgeverij De Brouwerij is één van de uitgevers met wie wordt samengewerkt.

De Brander

Historisch Schiedam als achtergrond
De roman De Brander speelt zich af tegen de achtergrond van het Schiedam uit de vroege 19e eeuw. Schiedam beleefde in de 18e eeuw haar Gouden Eeuw. Doordat de import van drank uit Frankrijk stil kwam te liggen, werd de weg vrijgemaakt voor de jeneverstokerij in Schiedam. Er waren tientallen branderijen en distilleerderijen, van waaruit de Schiedamse jenever werd geëxporteerd over de hele wereld. In het historisch hart van Schiedam herinneren een aantal korenmolens en voormalige branderijen nog steeds aan deze bedrijfstak, die anno nu grotendeels verloren is gegaan. In één van deze historische branderijen (De Gekroonde Brandersketel staat er op de gevel te lezen) aan de Lange Haven is het Jenevermuseum gevestigd. Dit is tevens de enige branderij in Nederland waar nog moutwijnjenever wordt gestookt volgens het originele recept uit 1700.

Het is daar waar de hoofdpersoon van de roman De Brander, Hector Livius, woont en rondloopt. De schrijfster brengt de sfeer van het toenmalige Schiedam in beeld. De rokerige koffiehuizen, de grachten waar het naar gist stinkt, bokspringende jongens, bedelmeisjes, knarsende ijzers van sleperskarren, branderijen die in de fik staan. Ook geeft zij een treffend beeld van de verhoudingen binnen de maatschappij: het onderscheid tussen het gewone volk en de betere kringen. "Bij de branderij hingen een paar schooiers rond, bedelend om jenever. Met zijn stok sloeg hij ze bij de deur vandaan voor hij binnenging". Zo ging dat vroeger. De moderne schooiers slaan als eersten zelf wel met een stok.

Innerlijk conflict
Hector Livius is een jeneverstoker uit de betere kringen. Hij is getrouwd met de veel jongere Ernestine, met wie hij een platonische relatie heeft. Ernestine wil graag kinderen. Hector staat een zuivere liefde voor ogen; in werkelijkheid is hij homoseksueel. Hij laat zich gaan in een affaire met de jonge student Alberda. Dat levert hem veel kopbrekens op. De conventies van het toenmalige maatschappelijke leven stonden openlijke homoseksualiteit eenvoudigweg niet toe. Wellust en schuldgevoelens strijden om de voorrang. Hector is natuurlijk bang dat alles ontdekt wordt en komt daardoor terecht in een circuit van huichelarij en chantage. Hector is regent van een weeshuis. Er is niet voldoende geld (meer) om alle wezen te helpen. Het dreigement is dat deze wezen naar een veenkolonie worden gestuurd. Alberda benadert Hector om te zien of deze iets kan doen voor zijn broertje Jaap, één van de wezen. Nog vóór hij het weet, heeft Alberda op slinkse wijze Jaapje ondergebracht in het huis van Hector via diens echtgenote Ernestine. Later blijkt dat Alberda helemaal geen broertje heeft, maar een pedofiele relatie met Jaapje onderhoudt. Ook Hector heeft pedofiele neigingen, die hij met de grootst mogelijke manier probeert te onderdrukken. Nadat Alberda door Hector op heterdaad met de kleine is betrapt, stapt deze naar Ernestine om eens even openheid van zaken te geven over de gedragingen van haar echtgenoot. Reden voor Ernestine, die inmiddels wel zwanger is geraakt van Hector, om het huis uit te gaan.

Bepaald geen eenvoudige keuze van de schrijfster om in de huid te kruipen van een homoseksuele man met pedofiele neigingen, diens zieleroerselen te beschrijven en eveneens de daaruit voortvloeiende handelingen. Misschien is het wel zo dat het ware schrijversschap wordt gekenmerkt door een groot inlevingsvermogen, dat alle mogelijke barrières slecht. De geschetste situaties komen in ieder geval niet geforceerd over. In tegendeel, je begrijpt prima hoe Hector zich voelt, de dubbelheid: liefde voor zijn vrouw op zijn manier en het toch niet kunnen weerstaan van de lokroep van zijn eigen innerlijk.

Wat de schrijfster bezield heeft om juist dit verhaal te schetsen in een historisch perspectief, is mij niet geheel duidelijk. Of het zou moeten liggen in het verlengde van het tijdsdocument, namelijk hoe het in het vroeg 19e eeuwse Holland eraan toeging wat betreft de beleving van de homoseksualiteit. Overigens stond daar toen nog de term sodomie voor; pas in de tweede helft van de 19e eeuw kwam het begrip homoseksualiteit in zwang. Sodomie was tot de invoering van de nieuwe wet in 1811 nog strafbaar.