Boekrecensie: Het geografisch huis – De Pater/Van der Wusten

'Het geografisch huis' vertelt de geschiedenis van het vak sociale geografie. Het boek is met grote vakkennis geschreven door Ben de Pater en Herman van der Wusten. De nadruk ligt op de sociale geografie na de Tweede Wereldoorlog binnen de maatschappelijke context waarin de wetenschap zich voltrok. Zo hebben nationalisme, kolonialisme, de verzorgingsstaat, de milieubeweging, etc. invloed gehad op de sociale geografie. Ook aandacht voor planologie en wetenschapsfilosofie.

Gegevens

• titel: Het geografisch huis – de opbouw van een wetenschap
• auteurs: Ben de Pater en Herman van der Wusten
• jaar: 1996, 2de druk
• uitgever: Coutinho, Bussum
• ISBN: 90-6283-038-2

Inhoud van het boek 'Het geografisch huis'

De auteurs stellen de wetenschap sociale geografie voor als een huis met kamers waarbij iedere groep geografen door zijn eigen raam naar buiten kijkt. Elke groep ervaart de werkelijkheid buiten op een andere wijze. Er wordt in dit boek niet voor een thematische opzet gekozen maar voor een chronologische. In hoofdstuk 1 wordt het werkterrein van de geografen verkend: vroeger niet-wetenschappelijk, later wetenschappelijk. In hoofdstuk 2 schenken de auteurs aandacht aan de historische wortels van het geografisch denken met grote geografen zoals Alexander von Humbolt en Carl Ritter. In het volgende hoofdstuk aandacht voor de 19de eeuw met o.a. het verschil tussen zuiver en toegepast geografisch onderzoek (wat verderop nogmaals aan de orde komt). Het vierde hoofdstuk gaat in op het fysisch deterministisch denken zoals dat het geval was bij de geografen Ratzel en Ellen Sempel en voorkwam in de Duitse geopolitiek. Dit werd later gevolgd door cultuur(landschaps)geografie zoals het historische en ecologische denken van Sauer en de sociografie van Steinmetz. In Frankrijk en Duitsland ontstonden vormen van regionale geografie. Via de nieuwe maatschappelijke draagvlakken (planningscyclus) komen we in hoofdstuk 8 uit bij de ruimtelijke analyse. Belangrijke geograaf bij deze vorm van geografie was Christaller. De ruimtelijke analyse leidde weer tot reacties met heropleving van de kritische stellingname binnen de geografie: de individuele ruimte (behaviorale geografie), de existentiële ruimte (humanistische geografie) en de maatschappelijke ruimte (marxistische geografie). In de laatste twee hoofdstukken aandacht voor de nieuwe regionale geografie en de ecologische ruimte.

Mening van Etsel

Dit is een prettig leesbaar studieboek over de wetenschap sociale geografie. In de eerste plaats is het boek bestemd voor studenten sociale geografie. Maar het boek is zeker ook interessant voor de leek. Het is in duidelijke taal geschreven en er worden veel anekdotes verteld. Eigenlijk zou dit boek al dienst kunnen doen op de middelbare scholen (vwo). Voor wie aardrijkskunde in het vakkenpakket heeft leert zo iets van de sociale geografie opsteken en kan op basis hiervan beslissen of de studie sociale geografie iets voor hem/haar is.

De titel van het boek is heel toepasselijk gekozen: een huis met verschillende kamers waarbij groepen geografen op eigen wijze naar de werkelijkheid kijken. Dé geografie bestaat volgens mij dan ook niet echt. Uiteraard heeft geografie in ieder geval met ruimte te maken, maar iedere geograaf kan daar op eigen wijze invulling aangeven. Geografie is heel breed en het mag dan ook geen verbazing wekken dat geografen in totaal verschillende beroepen werkzaam zijn.

Het enige minpunt aan het boek is de beperkte aandacht voor de Nederlandse geografie (slechts 1 paragraaf en dan nog vooral over de beginjaren). Er had wel meer aandacht besteed mogen worden aan de verschillende disciplines binnen de sociale geografie in Nederland: politieke geografie, stads- en plattelandsgeografie, economische geografie, regionale geografie, Geografische Informatie Systemen (GIS), etc. In ieder geval veel duidelijker naar voren brengen hoe in Nederland deze disciplines worden gedoceerd en hoe dat verschilt met het buitenland.

Meer lezen over geografie? Ga dan naar mijn special over Geografische verkenningen.

Lees verder

• Steden en streken (sociale geografie) – Hauer / De Pater
• De Gelderse Vallei (regionale geografie) - Prof. Hoekveld
• Nederland in delen (regionale geografie) – Ben de Pater e.a
• Boekrecensie: Noord Amerika, een geografie–De Pater/Verkoren
• Regionale geografie volgens professor G.A. Hoekveld