Nederland in delen (regionale geografie) – Ben de Pater e.a

Boekrecensie: 'Nederland in delen' (1989) is een standaardwerk over de regionale geografie van Nederland. Er bestaan twee delen van die tezamen 46 hoofdstukken vormen. In deze recensie bespreken we het eerste deel. Deze geeft een algemene inleiding van Nederland over de landschappelijke, ruimtelijke, economische en culturele geografie in een historisch kader. Daarna worden diverse regio's in het Westen en Zuidwesten van Nederland beschreven.

Gegevens

• titel: Nederland in delen, een regionale geografie (deel I)
• redactie: B.C. De Pater, G.A. Hoekveld, J.A. Van Ginkel
• jaar: 1989
• uitgever: De Haan, Houten
• ISBN: 90-269-4447-0

Inhoud van het boek 'Nederland in delen'

In deel I wordt Nederland als geheel en West- en Zuid-Nederland behandeld. Het boek dateert van 1989 en beschrijft de regionale geografie van Nederland tot eind jaren '80 van de vorige eeuw.

afstanden kleiner
Sinds de jaren '50 van de vorige eeuw is het Nederlandse landschap enorm veranderd. Afstanden werden kleiner door de komst van de auto. In 1988 waren er bijna 5 miljoen auto's terwijl dat in 1955 nog maar 250.000 waren. Mensen gingen ook steeds vaker buiten hun woonplaats werken.

mentale schaalvergroting
Ook was sprake van een mentale schaalvergroting bewerkstelligd door de televisie. De mentale en geografische mobiliteit droegen bij aan versnelde maatschappelijke veranderingen. De maatschappelijke veranderingen waren: ontzuiling, nieuwe gezagsopvattingen, emancipatie van vrouwen, en individualisering. We zagen ook de arbeidsmarkt veranderen: van krapte tot grote werkloosheid. De verzorgingsstaat liep deuken op.

veranderingen milieu en landschap
Veranderingen in het milieu en het landschap kwamen door ruilverkaveling en snelwegen. Ook het aantal woningen nam toe (2,5 miljoen in 1955 tot 5,8 miljoen in 1988). Het platteland verstedelijkte in hoog tempo; de grens tussen stad en platteland werd minder.

ruimtelijke plannen
De veranderingen in maatschappij en landschap werden begeleid door de overheid met ruimtelijke plannen. In de jaren '80 was de hoop meer gevestigd op de publiek-private samenwerking.

regionale beschrijvingen
Nederland in delen is een keuze van regionale beschrijvingen van landschap en samenleving. Aan de zes grootste steden zijn aparte hoofdstukken gewijd en veel middelgrote steden worden elk in een paragraaf benoemd. Daarnaast worden in verschillende hoofdstukken gebieden behandeld zoals de Peel, Twente, het Gooi, etc.

In deel I worden het Westen en Zuidwesten van Nederland behandeld. De andere landsdelen komen in deel II aan de orde. De landsdelen zijn eerste aanduidingen van de regionale verscheidenheid van ons land die gebruikt worden door politici, ambtenaren, statistici en ruimtelijke ordenaars. Bij velen dienen ze ook als mentale matrijzen: de noordeling is stug en de zuiderling gemoedelijk. De landsdelen zijn wel nauw met elkaar verbonden. Ook wordt gekeken naar Nederland als onderdeel van Europa. Nederland maakt, ondanks de vele minderheden, een homogene indruk naar buiten toe. Dit geldt zowel qua samenleving als qua landschap. Toch is er binnenin sprake van regionale differentiatie: het land kan opgedeeld worden in regio's.

soorten regio's
Wat voor soort regio's zijn er?

• fysisch-geografische regio's (bijv. rivierengebied)
• historische regio's (bijv. Twente)
• sociaal-economische regio's (bijv. Friese veeteelt gebied)
• stedelijke regio's (bijv. Randstad)
• bestuurlijke regio's (bijv. provincies)

Van al deze regio's worden vertegenwoordigers in het boek besproken. Het hangt van de keuze van de auteur af waar de nadruk op ligt.

nieuwe regionale geografie
Het boek is gericht op de 'nieuwe' regionale geografie. De regio is minder een eenheid dan voorheen. Geografen houden hier rekening mee door meer patronen van verschijnselen en processen te bestuderen. Het boek is een tussenstap tussen de traditionele regionale geografie en de nieuwe regionale geografie. Er is wel terughoudendheid betracht op het maken van regionale geledingen binnen de gebieden.

Mening van Etsel

Hoewel de gegevens in het boek wat gedateerd zijn is het een mooie regionale studie over Nederland. Wie op de hoogte is van de traditionele en de nieuwe regionale geografie kan duidelijk waarnemen dat dit boek een tussenstap is. Er wordt nog niet gewerkt met modellen zoals bij de nieuwe regionale geografie het geval is. En eigenlijk vinden we dat heel prettig. Zonder ingewikkelde modellen blijven de beschrijvingen van de regio's leesbaar. Dit boek is dan ook prettig te lezen zelfs voor een niet sociaal-geograaf. Regionale geografie moet informerend zijn voor een breed publiek; geen vak met allerlei ingewikkelde modellen om een regio te verklaren voor vakgenoten. Bovendien moeten die modellen per regio toch weer aangepast worden zodat het beeld van de regio's er minder duidelijk op wordt.

Kijk hieronder bij 'lees verder' voor meer informatie over nieuwe regionale geografie.

Meer lezen over geografie? Ga dan naar mijn special over Geografische verkenningen.

Lees verder

• Regionale geografie volgens professor G.A. Hoekveld
• De Gelderse Vallei (regionale geografie) - Prof. Hoekveld
• Geografie: Inleiding regionale geografie