Steden en streken (sociale geografie) – Hauer / De Pater

Naar aanleiding van het emeritaat van geograaf professor Hoekveld in 1998 werd het boek 'Steden en streken' uitgegeven. In de redactie zitten Joost Hauer, Ben de Pater, Leo Paul en Kees Terlouw. Het boek bevat 21 geografische opstellen van steden en streken die op de één of andere manier te maken hebben met het leven van Hoekveld die in 2011 is overleden. De opstellen zijn geschreven door collegae en studenten van de professor. Het betreft steden en streken in Nederland, de VS en Europa.

Gegevens

• titel: Steden en streken – geografische opstellen voor Gerard Hoekveld
• auteurs: Hauer, De Pater en anderen
• jaar: 1998
• uitgever: Van Gorcum – Assen
• ISBN: 90 232 3363 8

Inhoud van het boek 'Steden en streken'

Zoals in de inleiding gemeld betreft dit boek 21 geografische opstellen voor profesoor Gerard Hoekveld. Professor Hoekveld behoorde tot een generatie die in de jaren '90 van de vorige eeuw afscheid nam van de universitaire sociale geografie in Nederland. Andere bekende geografen die afscheid namen waren P. Lukkes, W.J. Van den Bremen, J.H.G. Kleinpenning, K. Brouwer en nog enkele anderen.

Gerard Adriaan Hoekveld was één van de topgeografen in Nederland. Hij bepaalde het gezicht van de Westerse stand- en plattelandsgeografie en onderwijsgeografie (VU Amsterdam) en regionale geografie (Universiteit van Utrecht).

De jaren tot 1967
In de periode 1951-1957 studeerde Hoekveld geografie in Utrecht. Hij reisde van zijn ouderlijk huis in Baarn elke dag naar de universiteit. Hij was student-assistent bij hoogleraar fysische geografie Jacoba Hol. Zijn kandidaats deed hij bij professor De Vooys en zijn doctoraal bij professor Van Paasen. Hoekveld was een gedreven, hardwerkende student. Na het behalen van zijn diploma ging hij als dienstplichtige bij de Nederlandse luchtmacht werken waar hij zich bezighield met het ontwerpen van terugtrekkingsstrategieën voor zware luchtmacht apparatuur. Na zijn dienstplicht ging hij werken als leraar aardrijkskunde in Amstelveen. In de avonduren werkte hij aan zijn dissertatie over de ontwikkeling van Baarn. Op 6 maart 1964 promoveerde hij bij professor De Vooys.

Op 32-jarige leeftijd werd hij lector aan de VU in Amsterdam.

De jaren aan de VU 1967-1985
Hier was Hoekveld op minstens twee fronten actief: onderwijsgeografie en stadsgeografie als docent, publicist en bestuurder. Hoekveld streefde naar de formulering vaan een aantal kernbegrippen die in hun onderlinge samenhang de essentie weergeven van de (sociaal) geografische beschouwingswijze. Hij ging op zoek naar de theorie van de sociale geografie. Maar hij was meer dan een theoreticus. Hij wilde theoretische inzichten toetsen aan de werkelijkheid.

Naast doceren hield Gerard Hoekveld zich bezig met besturen. Hij was voorzitter van de VU vakgroep Ecumenologie en Onderwijsgeografie en van de vakgroep Stads- en Plattelandsgeografie van de Westerse landen. Hij was een bestuurder die anderen veel vrijheid gaf. Velen vonden Hoekveld te aardig. Dat had als nadeel dat hij geen harde manager kon zijn.

In 1970 werd Hoekveld benoemd tot hoogleraar stads- en plattelandsgeografie van de westerse landen.

De jaren aan de Universiteit van Utrecht 1985-1998
In Utrecht kon professor Hoekveld veel minder het gezicht bepalen van de geografie. Wel lukte het hem om het gezicht van de regionale geografie te bepalen en ook die van de geografie voor educatie (hoewel dat meer voor rekening kwam van Van der Vaart en anderen). De regionale geografie kreeg een nieuw jasje: het werd wetenschappelijker. Hoekveld gebruikte hiervoor theorieën van Paul Lazarsfeld en H. Menzel en ook Anssi Paasi. De wetenschappelijke aanpak kenmerkt zich door het ontwikkelen en het gebruik van algemene modellen en toetsbare theorieën die regionale structuren en ontwikkelingen van die structuren kunnen verklaren. De regionaal bijzondere factoren zijn de afwijkingen tussen het model en de werkelijkheid. Deze liggen bijvoorbeeld in de specifieke geschiedenis of de fysische geografie van het gebied of in de beslissingen die zijn genomen dan belangrijke actoren.

Hoekveld moest niet veel hebben van de idiografische, vertellende benadering van de 'oude' regionale geografie die wel floreert bij de geschiedwetenschappen en in een deel van de sociale wetenschappen.

Niet iedereen wilde Hoekveld volgen in zijn ideeën. De afstand tussen theorie en empirie beschouwen zij als te groot. Veel geografen zijn praktisch ingesteld en spreken concrete taal. Hoekveld ontwikkelde terminologie die niet voor iedereen te begrijpen was. Sommige studenten waren niet in staat om Hoekvelds theoretische en modelmatige visies te vertalen in concreet empirisch onderzoek.

Mening van Etsel

Het boek bevat 21 geografische opstellen over gebieden die iets met Hoekveld te maken hebben. Deel I heet 'Plaatsen van herinnering' die door 15 collega's is geschreven. Deel II heeft 'Plaatsen van oefening' die zijn geschreven door 9 studenten die regionaal geografisch onderzoek bij Hoekveld hebben gedaan.

Het eerste deel van het boek is het meest lezenswaardig. Er wordt wel naar Hoekveld verwezen maar iedere auteur geeft duidelijk zijn eigen visie weer over een bepaalde stad of streek. In deel twee zien we studenten die eigenlijk allemaal Hoevelds theorie herkauwen en dat toepassen op het onderzoeksgebied. Van eigen creatief nadenken over de regio's is nauwelijks sprake. En dat is de grote fout die gemaakt is bij de ontwikkeling van de 'nieuwe' regionale geografie: alles is eenheidsworst geworden en wordt getoetst aan het model (de modellen). Het zijn behoorlijk theoretische verslagen en er wordt nauwelijks echt duidelijk hoe de regio's in elkaar zitten. De 'oude' vertellende regionale geografie was wat dat betreft veel informatiever en toegankelijker voor de lezer. Hoekveld heeft meer getracht indruk te maken op zijn vakgenoten dan op de leek. Onze persoonlijke mening is dat regionale geografie zeer toegankelijk moet zijn voor leken zonder theoretisch geneuzel. Voor de toekomst voorzien we een terugkeer naar de 'oude' regionale geografie.

Meer lezen over geografie? Ga dan naar onze special over Geografische verkenningen.

Lees verder

• De Gelderse Vallei (regionale geografie) - Prof. Hoekveld
• Regionale geografie volgens professor G.A. Hoekveld
• Geografie: Inleiding regionale geografie
• Boekrecensie: Noord Amerika, een geografie–De Pater/Verkoren
• Boekrecensie: Israël (regionale geografie) – drs. W. Smit