Boekrecensie: Om het Joodse kind - Elma Verhey

'Om het Joodse kind' (1991) is een verslag van de strijd om voogdij na de Tweede Wereldoorlog over Joodse oorlogspleegkinderen zoals die gevoerd werd tussen Joodse en niet-Joodse organisaties. Nederland bleek lang niet zo pro-Joods te zijn als aanvankelijk werd gedacht. Veel christelijke gezinnen die Joodse kinderen opnamen om onder te duiken misbruikten de situatie om deze kinderen te bekeren en in bezit te houden. Joodse overlevenden van de Holocaust en hun kinderen werden opnieuw vernederd.

Gegevens

• titel: Om het Joodse kind
• auteur: Elma Verhey
• jaar: 1991
• uitgeverij: Nijgh & Van Ditmar
• ISBN: 9789038880518

Inhoud van het boek 'Om het Joodse kind'

In 1944 werd besloten dat de Joodse ouders van kinderen die waren ondergedoken, uit de ouderlijke macht moesten worden gezet en dat de voogdij over de kinderen in handen zou komen van de Voogdijcommissie Oorlogspleegkinderen (OPK). In 1945 werd de wet Oorlogspleegkinderen rechtsgeldig. Joodse ouders verloren definitief de zeggenschap over hun kinderen. Hiermee ontstond een drama dat tot 1949 zou voortduren. Sommige ouders zouden hun kinderen pas vele jaren later terugzien, niet als Joden maar als streng gelovige christenen.

Hoe kon dit gebeuren? Elma Verhey noemt een aantal oorzaken:

• naoorlogse ontworteling
• taboe op Joodse kwestie
• verzuiling
• ongerichte vernieuwsdrang
• christelijke zendingsdrang
• dominante persoonlijkheden

Deze laatste twee punten golden vooral voor Gezina van der Molen die een hoofdrol speelde bij het drama. Zij was diep gelovig (gereformeerd), zeer rechtlijnig en onverzettelijk. Zij was inspirator van de Wet OPK. Zij werd gesteund door een aantal psychotherapeuten en psychiaters die ook vonden dat Joodse kinderen bij hun niet-Joodse pleegouders moesten blijven.

De belangrijkste Joodse tegenstander van Gezina van der Molen was Bram de Jong die de Joodse Coördinatie Commissie oprichtte. Hij was orthodox en zionist en richtte zich meteen op de kinderkwestie. Hij zat met 9 andere Joden in de Voogdijcommissie van Van der molen die daar niet blij mee was. De niet-Joden van de commissie gingen bepalen wat het Jodendom inhield. Dit werd door de Joden als antisemitisch ervaren. In Nederland was weinig kennis over de Joodse cultuur en religie en dat gold zeker ook voor de Commissie.

In 1949 werd de Commissie opgeheven. In 1953 kwam er meer begrip voor het Joodse standpunt.

Mening van Etsel

Hoewel het boek redelijk dramatisch is, is het nogal rommelig geschreven en is de rode draad van het verhaal moeilijk te volgen. Er worden vele levensverhalen verteld van oorlogspleegkinderen. Op zich interessant om te lezen maar er zit weinig structuur in het boek.

Over de kwestie zelf ben ik niet verbaasd. Wie zich verdiept in christelijke Nederland van die tijd en vooral van gereformeerden (zie Gereformeerden en Joden), weet dat zending bedrijven diep in de aderen zat (en zit) van veel christenen. Ook hadden (en hebben) veel christenen sterk de neiging om voor Joden te bepalen wat goed voor hen is. Ze denken zelf het beste te weten wat het Jodendom inhoudt en dat dit een valse religie is. Dat christenen dus de gelegenheid namen om Joodse kinderen streng christelijk op te voeden en zelfs niet meer af te willen staan is niet zo heel verbazingwekkend.

Persoonlijk noem ik dit een kleine Holocaust. De kinderen waren weliswaar gered van de gaskamers maar verloren wel hun Joodse identiteit. Wetende dat Adolf Hitler niet alleen tegen de Joden streed maar ook tegen het Jodendom, kunnen de bekeringspraktijken van de christenen niet anders bestempeld worden dan een antisemitische daad met als doel het Joodse volk te vernietigen.

Conclusie: een interessant boek dat een pijnlijke beschamende geschiedenis blootlegt. Hiermee wordt toch wel duidelijk dat Nederlanders lang niet zo goed voor Joden hebben gezorgd tijdens WOII als menigeen denkt. Al zijn er natuurlijk altijd wel gevallen bekend waarbij Joodse kinderen wel goede herinneringen hebben gehad aan hun onderduikouders.

Meer informatie: Jodendom en christendom: juridische / theologische discussie.

Lees verder

• Joodse visie: anti-judaïsme bij christelijke orthodoxie