Boekrecensie: De zaak Goeree – R. Naftaniel & S. Schoon

In 1986 verscheen het boek 'De zaak Goeree' van drs. Ronny Naftaniel (CIDI) en dr. Simon Schoon (OJEC). Het boek handelt over de bekende rechtszaak tegen Lucas en Jenny Goeree die bij de verspreiding van hun evangelisatieblad Evan over de schreef waren gegaan door Joden te beledigen. Verschillende organisaties en particulieren spanden met succes een kort geding aan waarbij de rechter bepaalde dat gewraakte uitgaven van Evan niet meer verspreid mochten worden.

Gegevens

• titel: De zaak Goeree
• auteurs: drs. Ronny Naftaniel & dr. Simon Schoon
• jaar: 1986
• uitgeverij: Kok Kampen
• ISBN: 90-242-4608-3

Inhoud van het boek 'De zaak Goeree'

Dit boek gaat over de juridische strijd die gevoerd is over de verspreiding van twee edities (no. 10 en 12) van het evangelisatieblad Evan door Lucas en Jenny Goeree. In kort geding bepaalde de Zwolse rechtbank bij monde van waarnemend-president mr. J.C.A. Schunck dat er sprake was van een onrechtmatige daad. Het kort geding was aangespannen door 7 organisaties en 4 particulieren. Twee belangrijke organisaties waren het Centrum voor Informatie en Documentatie Israël (CIDI) en het Overlegorgaan van Joden en christenen (OJEC). De twee auteurs van dit boek behoren tot deze organisaties: drs Ronny Naftaniel is directeur van het CIDI en dr. Simon Schoon was voorzitter van OJEC.

Aanleiding voor hen om dit boek te schrijven was hun opvatting dat de zaak Goeree een symptoom is. Er komen zowel juridische als theologische vragen aan de orde. Juridisch wordt de vraag gesteld of de godsdienstvrijheid niet in gevaar komt door de uitspraak. Theologisch komen o.a. de volgende vragen aan de orde:

• Is de uitspraak van Mattheüs 27:25 (Zijn bloed kome over ons en onze kinderen) tegen het Jodendom gericht? Of worden deze woorden door de kerk anti-judaïstisch misbruikt?
• En in hoeverre komen de opvattingen van de Goeree's nog bij andere christenen voor?

In het boek komen tegenstrijdige meningen aan de orde. Ook de auteurs geven hun visie weer.

Visie van Etsel

Hoewel de zaak anno 2011 al weer bijna 26 jaar oud is, blijft de vraag hoe christenen over Joden en het Jodendom denken nog altijd actueel en zal dat wel ook blijven. Daarom is het boek in 2011 nog zeer waardevol.

Het boek kent een goede opbouw. Eerst wordt uitgelegd waar de zaak Goeree voor staat. Daarna komt de rechtszaak aan de orde. De rest van het boek bevat discussies waarbij zowel juridische als theologische vragen aan de orde komen. Opvallend is dat christenen (vooral de orthodox-reformatorische) toch veel minder kritisch staan tegenover het voorval dan Joden. Niet dat deze christenen de Goeree's goed praten maar wel dat in dezelfde richting wordt gedacht. Om een voorbeeld te geven citeer ik het Reformatorisch Dagblad van 30 oktober 1985 waarin het volgende redactioneel commentaar wordt gegeven (gehaald uit het boek 'De zaak Goeree'):

”Het is echter mogelijk de Joodse religie volstrekt af te wijzen, hetzij als een verstard geheel van ZINLOZE VOORSCHRIFTEN (hoofdletters door Etsel geplaatst – Gods wet wordt omschreven als een stelletje zinloze voorschriften!) uit een grijs verleden, hetzij als een VALSE RELIGIE omdat het kruis van Christus daarin ontbreekt, zonder Jodenhater of antisemiet te zijn.”

De Stichting Bestrijding Antisemitisme (STIBA) heeft tegen deze uitspraak van het Reformatorisch Dagblad nog een strafklacht ingediend, maar die werd helaas afgewezen. Opvallend is dus wel dat de uitspraak (die zo van de Goeree's had kunnen zijn) in het Reformatorisch Dagblad de visie weergeeft van de orthodox-reformatorische kring die zich enerzijds sterk verbonden voelt met het Joodse volk, maar anderzijds niet nalaat om zichzelf als superieur te gedragen t.o.v. het Jodendom. Veelal komt dit voort uit een erbarmelijk slechte kennis die deze christenen hebben van het Jodendom en daardoor heel erg stereotiepe denkbeelden op nahouden: Jodendom te wettisch, Farizeeërs vijanden van Jezus, etc.

Gelukkig is het boek niet alleen gericht tegen uitzonderlijke types als de Goeree's maar wordt in veel breder verband gekeken naar de verhouding tussen christenen en Joden. En die is na 1985 nog echt niet veel beter geworden. Wanneer ik kijk naar de reacties op mijn eigen artikelen dan zie ik dat christenen én niet veel van het Jodendom begrijpen én er veel vooroordelen over hebben én dat ze zich nog steeds superieur voelen t.o.v. Joden.

Eén van de vaak terugkerende verwijten die ik ontvang is dat ik opzettelijk een wig wil drijven tussen christendom en Jodendom door op te schrijven dat het totaal verschillende religies zijn. Veel christenen zijn van mening dat er maar weinig verschil is tussen beide religies. Maar dat is nu juist zo verraderlijk. Christenen die dit beweren doen dat met een christelijke bril op. Zij hebben dingen over het Jodendom geleerd vanuit een christelijke invalshoek. Ze hebben dan ook heel veel moeite om het Joodse standpunt te begrijpen en trekken dan ten onrechte de conclusie dat ik het christendom en Jodendom tegen elkaar wil uitspelen. Het enige wat ik echter doe is gewoon de Joodse visie weergeven en die verschilt nu eenmaal sterk van de christelijke theologie. Bovendien moet natuurlijk niet vergeten worden dat er 2000 jaar lang oorlog is geweest tussen Joden en christenen. Dat kwam echt niet omdat ze beide hetzelfde dachten!

Het enige minpunt aan dit boek vind ik het ontbreken van een korte uitleg van het christendom en Jodendom. Misschien zijn beide auteurs er vanuit gegaan dat de meeste lezers dit wel zullen weten. Maar zoals ik hierboven al heb uitgelegd schort het veel mensen aan kennis over het Jodendom. Vandaar dat orthodoxe-reformatorische christenen zulke stereotiepe uitspraken doen over Joden en de Joodse religie. Vele van die uitspraken zijn terug te vinden in dit boek. Deze christenen zullen hun uitspraken normaal vinden, maar met een betere kennis van het Jodendom zouden ze zelf ook wel inzien hoe dwaas hun standpunten zijn. Ook zou informatie over het Jodendom bij de lezers meer begrip kunnen kweken voor het Joodse standpunt. Want ik vrees dat het bij veel christelijke lezers niet goed doordringt waar het Joden nu precies om te doen is; wat het probleem is van de christelijke opvattingen over Joden en Jodendom.

Meer informatie: Jodendom en christendom: juridische / theologische discussie.