Boekrecensie: Het diner-Herman Koch (NS Publieksprijs 2009)

Het diner (2009) van Herman Koch is een boek over de ontmoeting van een ex-leraar geschiedenis (Paul Lohman) en zijn vrouw Claire met zijn broer (Serge), een beroemd politicus, en diens vrouw (Babette) in een restaurant. Ze bespreken wat te doen nu ze er achter zijn gekomen dat hun zonen betrokken zijn geweest bij de dood van een zwerfster. Serge en Babette willen de affaire publiekelijk bekend maken; Paul en Claire houden het liever geheim. Het boek won de NS Publieksprijs 2009.

Gegevens

• titel: Het diner
• auteur: Herman Koch
• uitgeverij: Anthos
• jaar: 2009
• ISBN: 978-90-414-1368-0

Herman Koch wint NS Publieksprijs voor het Nederlandse boek 2009

Over de auteur: Herman Koch

Eigenlijk is Herman Koch nog steeds bekender als tv-maker van het programma Jiskefet, dan als schrijver. Toch heeft hij inmiddels al zes boeken op zijn naam staan: Maria Montanelli (1989), Eindelijke oorlog (1996), Eten met Emma (2000), Odessa Star (2003), Denken aan Bruce Kennedy (2005) en dan nu de nieuwste Het diner (2009).

Inhoud boek 'Het diner'

restaurant
Paul Lohman is een ex-leraar geschiedenis die gehuwd is met Clair. Ze hebben een zoon, Michel (15 jaar). Paul en Clair hebben met Serge (Pauls broer) en Babette ergens in een restaurant afgesproken te dineren. Het verhaal wordt verteld uit het gezichtspunt van Paul. Hij vindt dat zijn broer, die politicus is, zich nogal lomp gedraagt Hij schranst het eten naar binnen en gedraagt zich onbeschoft naar vrouwen toe door naar hun 'kont en tieten' te kijken.

zwerfster
De ontmoeting in het restaurant is een speciale, want ze bespreken de dood van een zwerfster die om het leven is gebracht door hun zonen. De zonen hebben de zwerfster, die vreselijk stonk, verbrand. Een veiligheidscamera heeft alles opgenomen en de beelden zijn op YouTube te zien en ook uitgezonden door het programma Opsporing Verzocht. Het land is in rep en roer. Toch weet nog niemand wie de daders zijn omdat de beelden onduidelijk zijn en de jongens mutsjes droegen tot over de wenkbrauwen.

zaak opbiechten of niet?
Serge wil de zaak bekend maken voordat zijn zoon herkend wordt. Doet hij dit uit eerlijkheid (zijn zoon Rick lijdt er enorm onder) of dient hij hiermee zijn eigenbelang? Wanneer hij de zaak opbiecht kan de bevolking zien dat hij eerlijk is, anderzijds getuigt het van egoïsme door slechts aan zijn baan als politicus te denken.
Paul en Claire kiezen voor zwijgen. Ze willen hiermee hun zoon beschermen. Ook dit lijkt een nobele daad, hoewel het tevens weer een blijk van egoïsme kan zijn: het gezin beschermen.

eerlijkheid
Herman Koch geeft zo de lezer verschillende zijden van de medaille inzake eerlijkheid, waarbij niet echt duidelijk wordt wat het beste is. Eigenlijk gedragen allen zich huichelachtig. Het lot van de zwerfster wordt nauwelijks door de hoofdpersonen als belastend ervaren. Het gaat er alleen maar om hoe men zich uit de hachelijke situatie kan redden.

huichelachtig
Ondertussen wordt de lezer getrakteerd op herkenbare situaties in een restaurant gezien door de ogen van Paul: de gedragingen van de obers en de gasten. Iedereen lijkt zich huichelachtig te gedragen.

Mening Etsel over het boek 'Het diner'

Jiskefet
Het is de eerste keer dat ik een boek lees van Herman Koch. Ik ken hem voornamelijk van Jiskefet. En de humor die hij daar hanteert is gedeeltelijk ook terug te vinden in het boek, hoewel het thema van het boek 'oprechtheid en huichelachtigheid' totaal niet humoristisch is. Of toch wel, maar er dan om lachen met plaatsvervangende schaamte hoe mensen zich in bochten wringen.

thema en vertelperspectief
De manier waarop Koch het thema aanpakt doet de lezer inderdaad twijfelen wie nu eigenlijk het verstandigst handelt: Paul/Claire of Serge/Babette. Dit heeft vooral te maken met het vertelperspectief. De lezer bekijkt de zaak slechts vanuit één kant: namelijk die van Paul. We weten slechts wat Paul denkt en waarneemt. Het perspectief is dus onbetrouwbaar. We kunnen dus nooit echt weten of Serge uit eigenbelang handelt door de zaak openbaar te maken of dat hij oprecht is. We weten alleen dat Paul alle mensen als huichelachtig ziet, inclusief zijn eigen broer.
In het verlengde van dit dilemma vraagt Paul zich af hoe zijn zoon tot deze daad heeft kunnen komen. Ligt het aan de genen (Paul heeft Serge in een opwelling ooit eens een pan macaroni in zijn gezicht geslagen in met bijzijn van zijn zoon Michel die toen 4 jaar was; ook sloeg hij de rector) en de opvoeding (Paul heeft een tijdje Michel alleen opgevoed toen Claire in het ziekenhuis lag)? Ook speelt mijns inziens mee dat Paul gefrustreerd is omdat hij ontslagen is als geschiedenisleraar.

Is de genomen beslissing de juiste?
Zonder te verklappen wat er besloten wordt tijdens het diner, blijft de lezer op het eind zitten met de vraag of de gekozen beslissing de juiste is. Zo blijft de lezer nog lang over het verhaal nadenken. Hoe zou ik gehandeld hebben? In dat opzicht heeft Herman Koch zijn doel goed bereikt.