InfoNu.nl > Recensies… > Kunst en cultuur > Boekrecensie: Het recht op terugkeer - Leon de Winter

Boekrecensie: Het recht op terugkeer - Leon de Winter

Boekrecensie: Het recht op terugkeer - Leon de Winter In het jaar 2024 bestaat Israël nog maar als een stadstaat waar Bram Mannheim, wiens zoontje Benny in 2008 spoorloos verdween, in Tel Aviv een onderzoeksbureau heeft dat ouders helpt hun verdwenen kinderen op te sporen. In zijn vrije tijd werkt Bram bij de ambulancedienst als vrijwilliger. Na een grote aanslag op een grenspost ontdekt Bram iets dat zijn hele leven op zijn kop zet. Dit is in het kort de inhoud van de roman 'Het recht op terugkeer' van Leon de Winter uit 2008.

Gegevens

  • titel: Recht op terugkeer
  • auteur: Leon de Winter
  • uitgever: De Bezige Bij
  • jaar: 2008
  • ISBN: 978 90 234 14469

Inhoud boek 'Het recht op terugkeer'

Van Israël in 2024 is in de verbeelding van Leon de Winter nog maar weinig over: Israël is een ommuurde stadstaat in door Palestijnen beheerst gebied. De meeste rijke Joodse inwoners zijn vertrokken naar landen die het nu verrassend goed doen: Polen en Rusland. De armere achterblijvers worden in de gaten gehouden door het leger. Iedereen die het land binnen wil komen wordt gecontroleerd op Joods dna. Tegen dit decor speelt het verhaal zich af van de 53-jarige Bram Mannheim die in Tel Aviv woont waar hij een bureautje heeft, De Bank, dat verdwenen kinderen opspoort. Dat Bram zich daarmee bezighoudt heeft een voorgeschiedenis dat in het eerste deel van het boek wordt verteld. Zestien jaar eerder wordt zijn dan 4-jarig zoontje ontvoerd in de Verenigde Staten waar Bram als prominent progressief historicus over het Midden-Oosten doceert. De ontvoering vindt op 28 augustus 2008 plaats. De cijfers 2 en 8 van 28 zijn voor Bram van belang bij de zoektocht naar zijn zoontje, eerst als dakloze twee jaar lang en dan vanuit zijn vaders huis. Hij lijkt de dader gevonden te hebben. Maar dan moet de lezer nog aan deel twee beginnen, waarin de zoektocht van Bram uiteindelijk belandt in Kazachstan bij moslim fundamentalisten.

Mening Etsel over 'Het recht op terugkeer'

Het recht op terugkeer is een spannende thriller met verschillende scènes die de lezer bij de les houden: de rode draad van de vermiste kinderen, twee overvallen op straat, twee zelfmoordaanslagen, zijn zoon die onvindbaar is, een bijna verongelukte baby, een koelbloedige moord en een arrestatie.

Een aantal zaken wil ik bespreken. Allereerst de keuze van het decor: Israël als een piepkleine staat omringd door een Palestijnse Staat. Hoewel dit scenario zich mijns inziens nimmer in het echt zal voordoen vind ik de keuze van de grenzen die niet overeen komen met de grenzen van 1948 maar nog een veel kleiner gebied omvatten waarin zelfs Jeruzalem ontbreekt, erg goed uitgekozen (hoewel niet wordt uitgelegd hoe Israël zo klein is geworden, door oorlog of onderhandelingen?). Het lijkt of Leon de Winter met de keuze voornamelijk tegen de linkse lezers wil zeggen dat zelfs wanneer Israël is gekrompen tot een stadstaat het conflict met de Palestijnen niet uit de wereld is. De strijd van de Palestijnen gaat door waarbij zelfs niet geschuwd wordt Joodse kinderen te ontvoeren en die als zelfmoordterrorist op te leiden om zo de dna-controle die alle niet-Joden bij de grenscontrole eruit pikt, te omzeilen.

Hierbij kom ik op mijn volgende punt: kunnen Joden zelfmoord plegen uit rancune zoals de moslims? Leon de Winter haalt Massada aan waarbij Joden massaal zelfmoord pleegden en legt uit dat het geen heldenverhaal betreft, maar een ondergangsverhaal als reactie op de Romeinse overwinning (overigens gaat het om een Joodse splintergroepering, de Zeloten). Hoe kijkt de Joodse religie eigenlijk tegen zelfmoord aan? Het Jodendom wijst zelfmoord af. Maar er zijn uitzonderingssituaties. Wanneer we bijvoorbeeld kijken naar de zelfmoord van koning Saul dan zeggen de Joodse wijzen het volgende. Rabbijn Ritva stelt dat Saul vreesde dat hij gemarteld zou worden en gedwongen zou worden afgoden te dienen. Rebbeinoe Tam stelt dat zelfmoord is toegestaan als men gedwongen wordt zich te bekeren. Rabbi Shlomo Luria meent dat zelfmoord is toegestaan als levens van anderen in gevaar komen door marteling. En Rabbi Y'dai Moshe meent dat koning Saul zelfmoord pleegde om Gods naam te heiligen. Geen van deze situaties lijkt toepasbaar op de situatie in de roman waarbij het gaat om het opblazen van Joden door Joden die van kinds af aan gehersenspoeld zijn.
Hoe anders zou dit zijn geweest als Leon de Winter een heel ander boek had geschreven en er voor had gekozen Joodse zelfmoordterroristen Palestijnen te laten opblazen. Is er dan wel sprake van een heldendaad? In dit verband wijs ik naar de Joodse held Samson (Simson) die uit wraak met behulp van HaShem zichzelf en met hem duizenden Filistijnen doodde...

Een derde interessante melding in het boek is dat het dna-profiel en de oude vraag wie nu eigenlijk Joods is. Het dna dat generaties lang constant blijft is het y-chromosoom van de man. Dat wordt van vader op zoon doorgegeven. Het ging de rabbijnen ooit echt om de bloedlijn van de moeder, dat was de norm voor het Jood-zijn, maar dat schijnen achterhaalde ideeën te zijn. Een Joodse vrouw die een dochter krijgt van een goj, baart een dochter met een Joods en gojsch x-chromosoom van de gojsche vader. Als die dochter ook een dochter krijgt van een goj, kan die dochter op haar beurt twee gojsche x-chromosomen hebben -en toch is ze volgens de rabbijnen een Jodin, ook al is ze fysiek compleet gosjch. Vanaf nu zijn alleen Joden Joods wanneer ze een Joodse vader hebben. Om Benny op te sporen wordt dan ook gekeken naar het y-chromosoom.
Interessant zou zijn geweest wanneer De Winter het standpunt van het Opperrabbinaat naar voren zou hebben gebracht. Zou zij meegaan met deze nieuwe visie? En hoe zouden de religieuze Joden die in het boek in het Palestijns gebied wonen, hierop reageren? Zou Israël door hen nog gezien worden als echt Joods land?

Een vierde en laatste punt dat ik wil belichten is de verhouding tussen Brams vader, Hartog, en Bram zelf. Ze zijn elkaars tegenpolen in veel opzichten. Hartog is een beta en een man van de harde lijn die vindt dat de vijand vernietigd moet worden, voordat deze jou vernietigd. Bram is veel toleranter. Hij is een progressieve historicus (alfa) die meent dat er met de Palestijnen vrede kan worden gesloten. Maar hij wordt al snel achterhaald door de realiteit waarin zijn zoontje en andere kinderen worden ontvoerd door moslim fundamentalisten. Desondanks wordt hij niet helemaal een havik. Ik heb lang zitten na denken over het feit dat Hartog een havik is en Bram een duif. Waarom niet andersom? Vaak zie je dat oudere mensen juist veel toleranter worden. Voorbeelden te over van politici, Rabin en Sharon bijvoorbeeld, die gematigd waren geworden. Bram is weliswaar niet helemaal een havik geworden in het boek, maar hij is ook niet helemaal een duif. Ook hier geldt dat er gevallen bekend zijn van mensen die getroffen worden door een terroristische aanslag en juist helemaal een duif worden door zich meer dan ooit op het vredespad te begeven. Zo gek kan dat gaan in de brein van de mens. De één zint op enorme wraak na getroffen te zijn door leed en de ander kiest voor het vredespad.
Grappig is overigens dat Benny qua uiterlijk veel op zijn grootvader Hartog lijkt. Zou Benny, als hij niet zou zijn ontvoerd, ook sterk op zijn opa lijken qua gedrag? Zou hij ook onverzoenlijk hebben gestaan tegenover de Palestijnen?

Mijn algehele beeld van het boek is dat het vooral spannend is geschreven. Leon de Winter krijgt nog wel eens kritiek te verduren dat hij geen echte literatuur schrijft. Maar ik zou het eerder anders om willen stellen, namelijk dat de Nederlandse literatuur weinig getrakteerd wordt op spannende verhalen. De Winter heeft hier gelukkig een positieve bijdrage aangeleverd.

Meer informatie Startpagina - Recensies boeken over het Midden-Oosten.

Lees verder

© 2008 - 2014 Etsel, gepubliceerd in Kunst en cultuur (Recensies…) op . Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Middenklasse: Seat Leon SC (2013)De Seat Leon SC (2013) is een driedeurs uitvoering. De nadruk ligt op dynamiek. De auto oogt beter dan de gewone Seat Le…
Middenklasse: Seat Leon (2013) gezinsautoDe nieuwe Seat Leon (2013) is een uniek massaproduct zo meldt AutoZine. De Seat Leon behoort tot de middenklasse die ook…
Stationwagon: Seat Leon ST (2013)De Seat Leon ST is bovengemiddeld groot voor zijn klasse. De auto ziet er mogelijk nog beter uit dan de vijfdeurs hatchb…
Boekrecensie: De ruimte van Sokolov - Leon de WinterBoekrecensie: De ruimte van Sokolov - Leon de Winter'De ruimte van Sokolov' is een sterke roman van Leon de Winter uit . De roman speelt zich af in Israël met flashbacks na…
Winter, allerlei interessante weetjes over de winter!Winter, allerlei interessante weetjes over de winter!Wanneer begint de winter eigenlijk precies? Waar komt de winter vandaan? Hoe is de winter begonnen? Wat veroorzaakt de w…
Bronnen en referenties
  • Het recht op terugkeer - Leon de Winter

Reageer op het artikel "Boekrecensie: Het recht op terugkeer - Leon de Winter"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Etsel
Rubriek: Recensies…
Subrubriek: Kunst en cultuur
Special: Leon de Winter
Bronnen en referenties: 1
Recensies…
Deze rubriek bevat artikelen welke naast objectieve informatie ook subjectieve informatie in vorm van een recensie bevat.
Schrijf mee!